Khi nghe đến “làn sóng công nghệ mới”, nhiều học sinh thường nghĩ đến AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, IoT, 5G hay an ninh mạng. Những thứ đó đúng là rất nổi bật, nhưng nếu chỉ nhìn công nghệ mới như một bộ công cụ đang thịnh hành, các em sẽ bỏ lỡ điều cốt lõi hơn, công nghệ mới luôn đi kèm một sự thay đổi về kỹ năng, tư duy và cách người trẻ phải chuẩn bị cho tương lai. Nói cách khác, điều các em cần hiểu không chỉ là công nghệ nào đang lên, mà còn là mình cần trở thành người như thế nào để sống được cùng nó.
Điều đầu tiên cần nhận ra là tốc độ thay đổi của công nghệ đã khác trước rất nhiều. Một công cụ hôm nay còn mới mẻ, rất nhanh có thể đã trở thành tiêu chuẩn. Một kỹ năng hôm nay còn được xem là lợi thế, vài năm sau có thể trở thành yêu cầu tối thiểu. Vì vậy, học sinh lớp 12 không nên chọn ngành theo kiểu “ngành nào đang nóng thì vào”, vì nhiệt độ của thị trường thay đổi nhanh hơn rất nhiều so với suy nghĩ của người ngoài cuộc. Cách chọn thông minh hơn là nhìn vào bản chất: ngành đó có cho mình nền tảng học tập tốt không, có rèn được tư duy dài hạn không, có mở ra khả năng thích nghi với cái mới không. Nếu câu trả lời là có, đó là một lựa chọn đáng cân nhắc.
Điều thứ hai là công nghệ mới không xóa vai trò con người, mà làm rõ hơn sự phân hóa giữa người có tư duy tốt và người chỉ biết dùng công cụ. AI có thể viết nhanh, phân tích nhanh, gợi ý nhanh. Cloud có thể mở rộng nhanh. IoT có thể kết nối nhanh. Nhưng người quyết định bài toán vẫn là con người. Ai đặt câu hỏi đúng hơn, ai hiểu bối cảnh sâu hơn, ai biết đánh giá kết quả đúng hơn thì người đó có lợi thế. Đây là chỗ mà học sinh lớp 12 cần nhìn xa, đừng chỉ hỏi công nghệ nào mạnh, mà hãy hỏi mình cần luyện tư duy gì để không bị công nghệ bỏ lại phía sau.
Điều thứ ba là công nghệ mới làm cho việc học đại học trở thành một hành trình phải tự chủ hơn. Trong những ngành như công nghệ thông tin, an toàn thông tin hay điện tử viễn thông, kiến thức sẽ không dừng ở những gì được học trên lớp. Sinh viên sẽ phải học thêm tài liệu, học thêm công cụ, học thêm kỹ năng số, học cách tìm hiểu các công nghệ mới đang được ứng dụng trong doanh nghiệp và xã hội. Vì vậy, một người nếu đã chuẩn bị sớm bằng thói quen đọc tài liệu, tra cứu thông tin, tự học nền tảng và giữ kỷ luật cá nhân thì khi vào đại học sẽ đi vững hơn rất nhiều.
Học công nghệ không chỉ để biết dùng máy tính. Học công nghệ là học cách hiểu cách thế giới số vận hành, cách dữ liệu chảy, cách hệ thống kết nối và cách con người tương tác với máy móc. Với tân sinh viên, đây là thời điểm rất tốt để xây nền từ đầu, đừng đợi đến khi môn khó mới bắt đầu lo. Ai hiểu sớm về làn sóng công nghệ mới sẽ không bị cuốn vào cảm giác mơ hồ, mà sẽ biết mình đang học để đi vào một thế giới đang đổi rất nhanh. Và chính vì đổi rất nhanh, người có khả năng thích nghi sớm sẽ luôn có lợi thế hơn.
