Bước vào xã hội để đi làm doanh nghiệp không tuyển người chỉ để biết kiến thức, mà tuyển người để giải quyết vấn đề thật. Đó là lý do tư duy thực tiễn ngày càng trở thành một tiêu chí quan trọng trong tuyển dụng công nghệ. Một sinh viên có bảng điểm đẹp nhưng không biết áp dụng vào bối cảnh cụ thể vẫn có thể gặp khó khi đi làm. Ngược lại, người biết nhìn vấn đề bằng con mắt của người dùng, của tổ chức và của thị trường thường thích nghi nhanh hơn, có ích nhanh hơn và tạo giá trị rõ hơn.
Tư duy thực tiễn trước hết giúp rút ngắn khoảng cách giữa học và làm. Ở giảng đường, bài toán thường được mô tả khá sạch sẽ: đủ dữ kiện, rõ đầu bài, rõ yêu cầu, rõ tiêu chí. Nhưng ngoài doanh nghiệp, vấn đề thường phức tạp hơn nhiều. Yêu cầu có thể thay đổi giữa chừng, dữ liệu có thể thiếu, thời gian có thể gấp, nhân sự có thể hạn chế, và các bộ phận liên quan thường không đồng nhất về cách nhìn. Người có tư duy thực tiễn sẽ không cố ép thực tế phải giống như một đề thi lý tưởng, mà biết điều chỉnh giải pháp sao cho khả thi nhất trong điều kiện thật.
Tư duy này còn giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí. Một giải pháp rất hay trên giấy chưa chắc là giải pháp tốt nếu nó quá đắt, quá khó triển khai hoặc quá khó duy trì. Doanh nghiệp cần những người hiểu rằng hiệu quả không nằm ở sự hoàn hảo tuyệt đối, mà nằm ở mức độ phù hợp với mục tiêu và nguồn lực. Trong thực tế vận hành, một phương án đơn giản nhưng ổn định thường có giá trị hơn một phương án quá phức tạp mà khó duy trì lâu dài.
Điều quan trọng hơn nữa là tư duy thực tiễn giúp người làm công nghệ làm việc tốt với người không chuyên. Công nghệ không đứng một mình. Nó luôn gắn với kinh doanh, vận hành, chăm sóc khách hàng, quản trị rủi ro và nhiều khâu khác trong tổ chức. Người có tư duy thực tế sẽ biết đặt những câu hỏi rất đúng: ai dùng, dùng khi nào, gặp trục trặc gì, cần hỗ trợ ra sao, làm thế nào để người khác có thể sử dụng được. Nhờ vậy, sản phẩm công nghệ không còn là một thứ chỉ đúng về mặt kỹ thuật, mà trở thành công cụ thật sự phục vụ con người.
Để có tư duy thực tiễn, sinh viên không nên chỉ học để nhớ khái niệm, mà cần tập thói quen nhìn bài toán từ nhu cầu thật, từ hạn chế thật và từ hiệu quả thật của giải pháp. Hãy bắt đầu bằng việc đặt câu hỏi: vấn đề này đang phục vụ ai?, có thể áp dụng vào đâu?, nếu đưa vào môi trường làm việc thì cần điều chỉnh gì?, và nếu có nguồn lực ít hơn thì còn cách nào khác tốt hơn không?. Song song với đó, cần chủ động tham gia dự án, làm bài tập gắn tình huống, thực tập, câu lạc bộ chuyên môn hoặc các cuộc thi có tính ứng dụng để được va chạm với thực tế, vì chỉ khi gặp dữ liệu thiếu, yêu cầu đổi, thời gian gấp và nhiều ràng buộc cùng lúc, người học mới thật sự hiểu giá trị của tư duy thực tiễn. Nói cách khác, tư duy thực tiễn không tự nhiên có sẵn, mà được hình thành từ thói quen quan sát đời sống, suy nghĩ bằng mục tiêu cụ thể và rèn luyện qua từng lần biến kiến thức thành việc làm được, dùng được và giải quyết được vấn đề thật.
Doanh nghiệp đặc biệt cần những nhân lực công nghệ không chỉ giỏi code, giỏi công cụ hay giỏi thuật toán, mà còn biết đọc bối cảnh, hiểu nhu cầu và chuyển hóa kiến thức thành giải pháp có thể triển khai. Đó mới là nền tảng của giá trị bền vững.
