Phải thừa nhận một điều: AI là công cụ hỗ trợ học tập tuyệt vời, đặc biệt với dân kỹ thuật. Nó giống như một người trợ giảng 24/7, có thể giải thích lại khái niệm “polymorphism”, gợi ý cách tối ưu thuật toán, thậm chí bắt lỗi cú pháp trong nháy mắt. Những lúc mắc kẹt giữa đêm, không có ai để hỏi, AI giống như chiếc phao cứu sinh. Tôi từng dùng ChatGPT để dịch những paper dày đặc thuật ngữ về AI, hoặc nhờ nó giải thích từng dòng code trong một repo GitHub rối rắm. Nếu biết dùng đúng cách, AI giúp ta tiết kiệm hàng giờ Google, giúp việc học trở nên trực quan và nhanh hơn.
Nhưng đó là khi ta dùng AI như cái la bàn. Còn khi ta dùng nó như cái phao cứu sinh mỗi khi gặp bài tập, thì vấn đề lại khác. Tôi đã thấy không ít bạn hễ gặp deadline đồ án là bê nguyên đề bài paste vào ChatGPT, chép output ra, chỉnh sửa qua loa cho khỏi đụng hàng, rồi nộp. Không hiểu thuật toán, không đọc stack trace, thậm chí không buồn đọc lại code AI viết hộ. Đến lúc thi vấn đáp hay phỏng vấn, họ lộ ra lỗ hổng kiến thức toang hoác như ổ gà trên đường làng. Đó không phải là học, mà là tự lừa dối bản thân bằng công nghệ.
Điều tôi muốn nói không phải là “cấm dùng AI”, mà là cần có tư duy đúng khi dùng nó. Hãy thử tự code trước, dù code có xấu, chạy có lỗi. Rồi mới nhờ AI góp ý, giải thích tại sao đoạn này sai, cách kia tối ưu hơn. Đọc từng dòng code nó sinh ra, tự tay sửa lại, rồi chạy thử để hiểu. Như vậy, AI mới thực sự là gia sư, chứ không phải là cái máy làm bài thuê miễn phí. Dân kỹ thuật mà không hiểu thứ mình viết ra, thì khác gì thợ xây không biết đọc bản vẽ?
Cuối cùng, ranh giới nằm ở mục đích. Nếu bạn dùng AI để hiểu sâu hơn, đi nhanh hơn, thì đấy là công cụ hỗ trợ thông minh. Còn nếu bạn chỉ muốn qua môn, lấy điểm, mà không cần biết mình đang làm gì, thì đấy chính là gian lận, dù cho có gọi bằng cái tên mỹ miều đến đâu. Công nghệ có thể viết code giỏi, nhưng nó không thể thay bạn “vật lộn” với những cái khó để trưởng thành. Mà chính những lần vật lộn ấy mới làm nên một kỹ sư thực thụ. Đừng đánh cắp cơ hội ấy của chính mình.
